23 Eylül 2012 tarihinde ülkemizde uygulanmaya başlanan Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru kurumu, hukukumuzda temel hak ve özgürlüklerin korunması bakımından tarihî bir dönüm noktasıdır. Bu kurum, bireye yalnızca bir başvuru yolu değil; hukukun üstünlüğünü somut olay üzerinden ileri sürebilme ve kamu gücü karşısında temel haklarının korunmasını talep edebilme imkânı sağlamıştır.
23 Eylül 2012 tarihinden 30 Haziran 2026 tarihine kadar Anayasa Mahkemesi, kendisine yapılan 744.379 bireysel başvurudan 640.880’ini karara bağlamış; temel hak ve özgürlüklerin korunmasına ilişkin zengin bir içtihat birikimi oluşturmuştur. Aynı süreçte Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadı ile kurulan anayasal diyalog, bireysel başvuru hukukunun gelişimine önemli katkılar sağlamıştır.
Bununla birlikte uygulamada yapılan bireysel başvuruların yaklaşık %90’ının kabuledilemez bulunduğu ve bunların önemli bir bölümünün avukatlar aracılığıyla yapıldığı dikkate alındığında, bireysel başvuru kurumunun kendine özgü metodolojisinin yeterince bilinmediği görülmektedir. Birçok bireysel başvuru, haklı olmasına rağmen anayasal olarak temellendirilemediği için başarıya ulaşamamaktadır. Bunun temel nedeni çoğu zaman bilgi eksikliği değil; bireysel başvurunun kendine özgü metodolojisinin yeterince bilinmemesidir. Bu eser, tam da bu ihtiyaçtan doğmuştur.
Bu kitap, yalnızca Anayasa Mahkemesi kararlarını özetleyen veya Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadını aktaran klasik bir açıklama kitabı değildir. Bu eser, uzun yıllardır Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapan bir avukatın bildiklerini meslektaşlarıyla paylaşmak istemesi ve Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru hazırlayan uygulamacıların nitelikli bireysel başvurular yapabilmesi için hazırlanmış bir başvuru rehberidir.
Kitabın temel amacı, bireysel başvuru yapacaklara yalnızca “hangi kararın ne dediğini” göstermek değil; bireysel başvuru formunda somut hak ihlali iddiasının anayasal olarak nasıl temellendirileceğini, kendi tecrübelerinden yola çıkarak anlatmak ve bu şekilde hukukun gelişmesine katkı sağlamaktır. Bu nedenle eser boyunca şu sorulara cevap aranacaktır:
- Hangi temel hak ihlal edilmiştir?
- Bu ihlal anayasal olarak nasıl temellendirilmelidir?
- Hangi Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına dayanılmalıdır?
- Önceki ilke kararları başvuruda nasıl kullanılmalıdır?
- Kabul edilebilirlik aşamasında hangi hatalardan kaçınılmalıdır?
Bu eser hazırlanırken, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuruya ilişkin ilke kararları, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadı, Anayasa Mahkemesinin resmî yayınları, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihat Bilgi Bankası HUDOC’taki kararlar ve uygulamaya yön veren akademik çalışmalar esas alınmıştır.
Ancak kitabın en önemli özelliği, kararları aktarmaktan çok kararların ortaya koyduğu anayasal ilkeleri sistematik bir bütün içinde sunmasıdır.
Bu amaçla kitap boyunca;
- Anayasa Mahkemesi İçtihadı,
- İçtihattan Çıkarılacak Ders,
- Başvuruda Kullanımı,
- Kontrol Listeleri,
- Önemli İçtihatlar,
- QR kod destekli mahkeme kararları ve dijital kaynaklar
standart bir yöntem olarak kullanılmıştır.
Temel hedefimiz, okuyucunun yalnızca bir bilgiye ulaşmasını değil; aynı zamanda anayasal düşünme biçimini kazanmasını sağlamaktır.
Çünkü bireysel başvuruda başarı, olayları anlatmakla değil; olayların anayasal anlamını ortaya koyabilmekle mümkündür.