Türkiye'de Anayasa Mahkemesinin Egemenlik Kullanımı

Araştırma, öncelikle egemenlik kavramının tarihsel gelişimini ve çağdaş dönüşüm süreçlerini inceleyerek, Anayasa Mahkemesi’nin (AYM’nin) hem yatay hem de dikey ilişkilerde üstlenebileceği yeni rollerin teorik temelini ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu bağlamda, MacCormick’in çok katmanlı egemenlik yaklaşımı, Pavel’in uluslararası kurumların demokratik meşruiyetini güçlendiren yapılar üzerine tezleri ve Carolan’ın modern devletlerde kuvvetler ayrılığına dair geliştirdiği kuramsal çerçeve, çalışmada ortaya koyulacak olan yeni modelin teorik dayanaklarını oluşturmaktadır. Egemenlik kavramının iç ve dış olmak üzere iki temel boyutu bulunmakla beraber çalışmada temel odak iç egemenlik bağlamında ele alınacak olup dış egemenlik boyutu odaktan sapmamak adına ayrıntılı olarak incelenmeyecektir. Ardından kuvvetler ayrılığı anlayışının dönüşümü çerçevesinde, AYM’nin yalnızca norm denetimi yapan klasik bir yüksek yargı merci hüviyetinden çıkarak anayasal demokrasinin hak temelli işleyişini gözeten ve kurumsal dengeyi diyalog yoluyla sağlayan anayasal bir yargı makamı olarak yeniden konumlandırılması önerisi hem ulusal hem de karşılaştırmalı anayasa hukuku perspektifinden tartışılmaktadır. Son olarak, Mahkeme’nin kendi işleyişinde ve kararlarında içselleştireceği temel hukuk ilkeleri çerçevesinde dengeli bir şekilde hareket eden yaklaşımı hem kurumsal hem de toplumsal meşruiyetin güçlendirilmesi bakımından değerlendirilmektedir.

Tezin katkıda bulunmayı amaçladığı husus, bu üç ayrı modelin birbirinden kopuk değil aksine birbirini tamamlayan ve bütünleyen unsurlar olarak tasarlanması ve bu çerçevede ortaya yeni bir yaklaşım getirmesidir. Çalışma, bu yönüyle AYM’nin gelecekteki kurumsal mimarisine dair “meta-yapı” niteliğinde bütünleşik bir öneri sunmaktadır. Bu doğrultuda egemenlik, kuvvetler ayrılığı ve yargısal kendini sınırlama ilkelerini tek bir çatı altında, uyumlu bir sistem içinde yeniden kurgulamaktadır. Böylece hem anayasa teorisine hem de Türkiye’nin anayasa pratiğine yönelik somut, uygulanabilir ve normatif temellere dayalı bir yol haritası ortaya konmaktadır.

Bu giriş bölümü, çalışmanın kuramsal çerçevesini, araştırma amacını ve izlenecek yöntemi ortaya koymakta olup okuyucuya, tezin hangi sorulara cevap aradığını ve bu cevapların anayasal düzenin geleceği açısından neden önem taşıdığını göstermektedir. Çalışmanın devamında, önce teorik temeller ve karşılaştırmalı analizler ışığında geliştirilen modeller ayrıntılı olarak açıklanacak, ardından bunların bütünleşik meta-yapı önerisi içinde nasıl bir araya geldiği gösterilecektir. Son bölümde ise, önerilen modelin temel hak ve hürriyetlerin korunması, anayasacılık düşüncesinin güçlendirilmesi ve hukuk devleti idealinin gerçekleştirilmesi bakımından taşıdığı potansiyel, somut kararların tahlili üzerinden değerlendirilecektir.